Obowiązki ubezpieczyciela i ubezpieczonego

Obecnie praktycznie wszystko można ubezpieczyć – poprzez mieszkanie, dom czy samochód aż po kredyt bankowy, określone części ciała i życie. Oznacza to, że każdy z nas wcześniej czy później ma styczność z ubezpieczeniami, w których ochrona oparta jest na umowie zawartej z zakładem ubezpieczeń. Jakie są wynikające z umowy ważniejsze prawa i obowiązki ubezpieczonego lub ubezpieczającego, a jakie prawa i obowiązki ubezpieczyciela? Zapraszamy do lektury naszego poradnika.

Kto jest stroną umowy ubezpieczenia?

Umowa ubezpieczenia jest umową losową, odpłatna i wzajemną. Jedną ze stron umowy ubezpieczenia jest zawsze zakład ubezpieczeń (lub towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych), a drugą stroną jest ubezpieczony, tj. podmiot zdolny do składania oświadczeń woli. W niektórych sytuacjach w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, zakład wypłaci świadczenie nie ubezpieczonemu, lecz beneficjantowi ubezpieczenia – osobie trzeciej, wskazanej przez ubezpieczającego.   

Jakie są obowiązki ubezpieczyciela?

Obowiązki ubezpieczyciela regulują ustawy (m.in. kodeks cywilny, ustawa o działalności ubezpieczeniowej, ustawa o dystrybucji ubezpieczeń). Podstawowym obowiązkiem zakładu ubezpieczeń jest wypłata należnego świadczenia uprawnionemu z umowy na wypadek zajścia określonego w umowie zdarzenia – odszkodowania przy ubezpieczeniu majątkowym lub umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego umówionego świadczenia – w przypadku ubezpieczenia osobowego (np. na życie).

Jeżeli z umowy nie wynika nic innego, ubezpieczyciel powinien spełnić świadczenie w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia o zajściu określonego w umowie zdarzenia. Gdyby wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w tym terminie nie było możliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia ustalenia wszystkich tych okoliczności, ale jego bezsporna część świadczenia powinna być wypłacona w ciągu 30 dni.

Podstawowym obowiązkiem ubezpieczyciela przed i po zawarciu umowy ubezpieczenia (szeroko pojętej – dotyczy to zarówno OC samochodu, jak i innych ubezpieczeń), wynikającym z ustawy o dystrybucji ubezpieczeń, jest też obowiązek informacyjny.

Zakłady ubezpieczeń zawierają umowy ubezpieczenia na podstawie ogólnych warunków ubezpieczenia, które stanowią część umowy ubezpieczeniowej i wiążą obie strony. Kodeks cywilny nakłada na zakłady ubezpieczeń obowiązek doręczenia tych ogólnych warunków podmiotowi, który zamierza zawrzeć umowę ubezpieczenia jeszcze przed jej zawarciem. Ma to na celu zapewnienie ubezpieczonemu zapoznania się z tymi warunkami. Do dokumentów które musi wydać ubezpieczyciel ubezpieczającemu się należy również polisa.

Ustawa o dystrybucji ubezpieczeń, która weszła w życie w październiku 2018 r., nakłada na zakłady ubezpieczeń oraz agentów ubezpieczeniowych wiele dodatkowych obowiązków informacyjnych.

Według nowej ustawy dystrybutor ubezpieczeń ma obowiązek postępować uczciwie, rzetelnie i profesjonalnie, zgodnie z najlepiej pojętym interesem swoich klientów. Do zakresu obowiązków agenta ubezpieczeniowego należy teraz m.in. zbadanie potrzeb i wymagań klienta oraz udzielenie mu w zrozumiałej formie obiektywnych informacji o produkcie ubezpieczeniowym w celu umożliwienia mu podjęcia świadomej decyzji, uwzględniając złożoność tego produktu oraz rodzaj poszukującego ochrony ubezpieczeniowej. Agent zobowiązany jest także informować klienta, czy za swoją prace otrzymuje honorarium, prowizję czy jakikolwiek inny rodzaj wynagrodzenia. Takie rozwiązanie ma jasno zobrazować stosunek łączący zakład ubezpieczeń i agenta.

Zakład ubezpieczeń zobowiązany jest także do udzielania ubezpieczonemu będącemu osobą fizyczną informacji o sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń zgłaszanych przez ubezpieczającego lub beneficjenta ubezpieczenia, a także o organie właściwym do rozpatrzenia tych skarg i zażaleń.

Obowiązki ubezpieczyciela przy likwidacji szkody

Zasadnicze unormowania dotyczące postępowania likwidacyjnego zawarte zostały w art. 817 kodeksu cywilnego i art. 16 ustawy o działalności ubezpieczeniowej (w odniesieniu do ubezpieczeń dobrowolnych) oraz w art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (w odniesieniu do ubezpieczeń obowiązkowych).

Wymienione regulacje ustanawiają obowiązki ubezpieczyciela po zgłoszeniu szkody. Do obowiązków ubezpieczyciela w postępowaniu likwidacyjnym należy:

– podjęcie czynności zmierzających do ustalenia okoliczności, w których doszło do zdarzenia powodującego szkodę,

– poinformowanie osób biorących udział w postępowaniu o tym, jakie materiały należy przedstawić w toku likwidacji szkody,

– zajęcie stanowiska względem zgłoszonych roszczeń.

Jakie są obowiązki ubezpieczonego?

W zamian za objęcie ubezpieczeniem, ubezpieczony terminowo opłaca składkę ubezpieczeniową wyliczoną przez zakład ubezpieczeń – to podstawowy obowiązek ubezpieczonego i płatnika składek (ubezpieczającego) z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia. Pamiętajmy, że ubezpieczający jest to osoba, przedsiębiorstwo lub inna organizacja, która zawiera umowę ubezpieczenia i zobowiązuje się do opłacania składek – nie zawsze ubezpieczony i ubezpieczający jest tą samą osobą, np. w przypadku rodzica ubezpieczającego dziecko.

Terminowe regulowanie płatności jest o tyle ważne, że w przypadku niektórych ubezpieczeń opóźnienie w opłacaniu składki może spowodować, że w okresie ubezpieczenia nieobjętym składką, odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń zostanie wyłączona. Do innych obowiązków osoby ubezpieczonej należy informowanie ubezpieczyciela lub (w określonych sytuacjach, np. pracodawca wobec pracowników) ZUS o zajściu zdarzenia szkodowego. Przykładowo, dotyczy to obowiązku ubezpieczonego z OC komunikacyjnego – sprawca kolizji drogowej musi powiadomić ubezpieczyciela o wypadku.

Ubezpieczony ma również obowiązek współpracować z ubezpieczycielem przy likwidacji szkody, informując go o wszystkich niezbędnych szczegółach. W ubezpieczeniach majątkowych ubezpieczony zobowiązany jest też do dokonania wszystkich czynności niezbędnych w celu zmniejszenia szkody w ubezpieczonym mieniu oraz w celu zabezpieczenia bezpośrednio zagrożonego mienia przed szkodą. Jeżeli ubezpieczony dopuścił się rażącego niedbalstwa w wykonaniu tego obowiązku, odszkodowanie od zakładu nie przysługuje. Koszty dokonanego zabezpieczenia zostaną ubezpieczonemu zwrócone.