Ubezpieczenia obowiązkowe - czym są i jakie są ich rodzaje?

Większości z nas na dźwięk słów „ubezpieczenie obowiązkowe” jako pierwsze do głowy przychodzi obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów. Część osób wspomni też obowiązek ubezpieczenia społecznego, czyli popularny ZUS. Tymczasem w polskim prawie istnieje aż 160 różnego rodzaju ubezpieczeń obowiązkowych, a liczba ta z roku na rok rośnie. W tej kwestii Polska jest w czołówce państw Unii Europejskiej. Niżej znajdziecie najważniejsze informacje na temat ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce.

Co to jest ubezpieczenie obowiązkowe?

Ubezpieczenie obowiązkowe to z definicji ubezpieczenie, którego zawarcie w określonych sytuacjach wymagane jest bezpośrednio przez przepisy prawa. Kiedy ubezpieczenie jest obowiązkowe, niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia grozi poważnymi konsekwencjami, najczęściej natury finansowej.

Rodzaje ubezpieczeń obowiązkowych

Jakie ubezpieczenia w Polsce są obowiązkowe? Istnieje bardzo duża liczba aktów prawnych (określa się ją na aż 2 tysiące), które nakładają obowiązki ubezpieczeniowe na określone grupy społeczne lub zawodowe.

Najważniejsza ustawa w tym względzie – Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych szczegółowo określa zasady zawierania ubezpieczeń, ale wymienia tylko trzy rodzaje ubezpieczeń obowiązkowych:

  • obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych
  • obowiązkowe ubezpieczenie gospodarstwa rolnego (OC rolników)
  • ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych

W przypadku braku OC sprawcy rolę zakładu ubezpieczeniowego przejmuje Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Pozostałe ubezpieczenia obowiązkowe wynikają z odrębnych ustaw, rozporządzeń oraz umów międzynarodowych i prawa Unii Europejskiej. Brakuje jednak rządowego spisu zawodów oraz działalności, które obowiązkowego ubezpieczenia wymagają. Przed kilkoma laty Polska Izba Ubezpieczeń (PIU) podjęła się interpretacji różnych aktów prawnych, aby stworzyć listę ubezpieczeń obowiązkowych na terenie Polski.

Wynika z niej, że w pierwszej kolejności obowiązek ubezpieczenia dotyczy zawodów, których działalność określają ustawy ich dotyczące.

Poniższa lista zawiera przykłady jedynie niewielkiej części profesji i działalności, zebranych przez PIU, ale dobrze oddaje bardzo szeroki przekrój tego, co musimy ubezpieczyć:

  • obowiązkowe ubezpieczenie taxi
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC dla pielęgniarek i położnych
  • obowiązkowe ubezpieczenie szkolne (dzieci /uczniów)
  • obowiązkowe ubezpieczenie szpitali od zdarzeń medycznych
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC ratowników medycznych
  • obowiązkowe ubezpieczenie inżynierów budownictwa
  • obowiązkowe ubezpieczenie rzeczoznawcy majątkowego
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC zarządców nieruchomości
  • obowiązkowe ubezpieczenie na życie (przy kredycie hipotecznym)
  • obowiązkowe ubezpieczenia lotnicze
  • obowiązkowe ubezpieczenie wolontariuszy
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC księgowych
  • obowiązkowe ubezpieczenie fizjoterapeutów
  • obowiązkowe ubezpieczenie biur rachunkowych
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC adwokatów i radców prawnych
  • obowiązkowe ubezpieczenie projektanta
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC przewoźnika kolejowego
  • obowiązkowe ubezpieczenie architektów
  • obowiązkowe ubezpieczenie geodety
  • obowiązkowe ubezpieczenie ochrony osób i mienia
  • obowiązkowe ubezpieczenie imprez masowych
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC pracodawcy
  • obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolnych (rolnicze)
  • obowiązkowe ubezpieczenie pojazdów wyjeżdżających za granicę
  • obowiązkowe ubezpieczenie studentów
  • obowiązkowe ubezpieczenia gospodarcze / działalności gospodarczej
  • obowiązkowe ubezpieczenie kierownika budowy
  • obowiązkowe ubezpieczenie medyczne
  • obowiązkowe ubezpieczenie w zakładzie pracy
  • obowiązkowe ubezpieczenie gruntów rolnych i upraw
  • obowiazkowe ubezpieczenie KRUS
  • obowiązkowe ubezpieczenie OC wózka widłowego
  • obowiązkowe ubezpieczenie firmy / pracownika
  • obowiązkowe ubezpieczenie organizatora turystyki
  • obowiązkowe ubezpieczenie lekarzy (podmiotu leczniczego) i farmaceutów
  • obowiązkowe ubezpieczenie przyczepy

Dlaczego ubezpieczenia społeczne są obowiązkowe?

We wszystkich krajach Unii Europejskiej istnieją obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (czyli obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, chorobowe, emerytalne i rentowe). Chodzi w nich o to, żeby w pewnych sytuacjach życiowych obywatele nie znaleźli się bez pomocy. Prawdopodobieństwo, że takie sytuacje wystąpią, jest tym większe, im starsze jest społeczeństwo, ale nie tylko. Jedni płacą składki przez całe życie i nie chorują, innych okoliczności zmuszają do ciągłego korzystania ze wspólnych środków – na tym polega istota instytucji ubezpieczeń społecznych. W przeciwieństwie do ubezpieczeń prywatnych nie ma tu dowolności, bo nie możemy założyć, że wszyscy sami się ubezpieczą. Badania pokazują, że gdyby ubezpieczenia społeczne były dobrowolne, korzystałoby z nich zaledwie około 20 proc. Polaków, co oznacza, że 80 proc. osób nie mogłoby w razie potrzeby liczyć na świadczenia z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Wówczas musiałoby im pomóc państwo, co oznaczałoby konieczność poniesienia bardzo dużych nakładów na pomoc społeczną.

Dlaczego niektóre ubezpieczenia są obowiązkowe a inne dobrowolne?

Przy tak dużej liczbie obowiązkowych ubezpieczeń powstaje pytanie, czy na pewno są one konieczne. W niektórych wypadkach oczywiście tak – np. obowiązkowe ubezpieczenie samochodu (OC pojazdów mechanicznych). Samochód jako najpopularniejszy środek komunikacji, statystycznie jest również najbardziej narażony na wypadki. Wymóg posiadania OC pojazdu daje więc poczucie bezpieczeństwa kierowcom oraz innym uczestnikom ruchu drogowego – wyrządzone szkody będą pokrywane nie przez sprawcę, a przez zakład ubezpieczeń, w którym właściciel auta ma wykupioną polisę.

Warto zauważyć, że zniesienie obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego (samochodu osobowego) doprowadziłoby do wzmożonej działalności sądownictwa oraz bankructwa części sprawców, którzy nie byliby w stanie pokryć kosztów wyrządzonych szkód. Warto tez zwrócić uwagę, które ubezpieczenie samochodu jest obowiązkowe – OC, które chroni przed najczęstszymi kategoriami zdarzeń. Obowiązkowe AC czy obowiązkowe ubezpieczenie NNW powodowałoby, że wielu kierowców po prostu nie byłoby stać na posiadanie samochodu. Z tego też względu inne ubezpieczenia majątkowe rzadko kiedy są obowiązkowe – obowiązkowe ubezpieczenie nieruchomości (mieszkania, domu) powodowałoby duże obciążenie kieszeni statystycznego obywatela – nie każdy musi być posiadaczem samochodu, ale każdy musi gdzieś mieszkać.

Istnieją jednak szczególne ubezpieczenia obowiązkowe, co do których można mieć wątpliwości. Obowiązkowe ubezpieczenia zawodów w rodzaju kontrolera jakości zabawek wydaje się być pójściem o krok za daleko. Praktyka pokazuje jednak, że ubezpieczeń obowiązkowych będzie przybywać.