Ubezpieczenie emerytalne - co obejmuje, kto pod nie podlega i ile wynoszą składki?

Ubezpieczenie emerytalne jest jednym z ubezpieczeń społecznych, które ma zapewniać środki na emeryturę. Innymi słowy jest ubezpieczeniem na wypadek niezdolności do pracy z powodu starości (polisa emerytalna). Co to jest, kto mu podlega i kiedy przysługuje? Na te pytania odpowiada nasz poradnik.

Co to jest i co nam daje ubezpieczenie emerytalne?

Emerytura to ważny element systemu zabezpieczenia społecznego. Składki emerytalne trafiające do ZUS płacą zarówno pracodawcy, jak i pracownicy. Z obecnie płaconych składek wypłacane są na bieżąco emerytury. Odprawa emerytalna przysługuje każdemu pracownikowi w momencie przejścia na emeryturę, bez znaczenia jaki rodzaj pracy wykonywał i w jakim wymiarze czasu. Wcześniej jednak musi mieć nabyć prawo do emerytury i mieć środki, które będą mu wypłacone na emeryturze. Temu właśnie służy ubezpieczenie emerytalne.

Co obejmuje ubezpieczenie emerytalne?

Definicja ubezpieczenia emerytalnego obejmuje składkę emerytalną, a następnie comiesięczne świadczenie emerytalne, które jest gwarantowane po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Należy pamiętać, że ubezpieczenie emerytalne jest obowiązkowe, ale nie we wszystkich przypadkach. Wysokość emerytury zależy od stażu ubezpieczenia emerytalnego. Im wyższy, tym większą emeryturę dostaniemy.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 675 zł (30% kwoty minimalnego wynagrodzenia w 2019 r.). Od dnia 1 stycznia 2019 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 2250 zł. Składka na ubezpieczenia społeczne wyżej wymienionych osób nie może być niższa niż 131,76 zł (tj. 19,52%) na ubezpieczenie emerytalne.

Czy ubezpieczenie emerytalne jest obowiązkowe i kto pod nie podlega?

Obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne w Polsce obejmuje:

  • przedsiębiorców
  • pracowników (bez prokuratorów)
  • osoby zatrudnione na etatach
  • członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych
  • celników
  • osoby pracujące na umowie-zleceniu albo umowie o dzieło
  • osoby prowadzące działalność gospodarczą
  • posłów i senatorów, którzy otrzymują z tego tytułu wynagrodzenie
  • duchownych
  • osoby otrzymujące stypendia sportowe
  • osoby wykonujące odpłatnie pracę podczas odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania
  • osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych (ubezpieczenie emerytalne bezrobotnych)
  • żołnierzy niezawodowych pełniących czynną służbę
  • osoby odbywające służbę zastępczą
  • funkcjonariuszy Służby Celnej
  • osoby, które aktualnie przebywają na urlopie wychowawczym (ubezpieczenie emerytalne na urlopie wychowawczym)
  • osoby na urlopie
  • osoby pobierające świadczenie szkoleniowe.

Ile wynoszą składki na ubezpieczenie emerytalne?

Wysokość składki na ubezpieczenie emerytalne to 19,52 proc przychodu, czyli wynagrodzenia. Oznacza to, że im wyższa jest pensja pracownika, tym więcej musi on zapłacić do ZUS-u (tym wyższa jest jego stawka ubezpieczenia emerytalnego).

Składkę na ubezpieczenie emerytalne, której wysokość można obliczyć na podstawie kalkulatora ubezpieczeń emerytalnych, po połowie płacą pracodawca i pracownik. Środki te są przekazywane obecnym emerytom. Płacącemu składkę odłożone pieniądze zapisuje się na koncie w ZUS. Część środków od razu trafia do otwartego funduszu emerytalnego, który został wybrany przez pracownika. Jeśli ubezpieczony nie zdecydował się na wybór OFE, cała składka jest przekazywana ZUS.

Kwota składek na ubezpieczenie emerytalne osób prowadzących działalność gospodarczą jest waloryzowana co roku. Przedsiębiorcy mają prawo zadeklarować składki od najniższej podstawy, czyli sztywnego wskaźnika zależnego od przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez ZUS. Każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą i opłaca składki za siebie, musi to zrobić do 10-ego dnia następnego miesiąca (to samo dotyczy składek na ubezpieczenie rentowe). Jeśli zatrudnia pracowników, a składki odprowadzane są również za nich, to termin zapłaty składek wypada 15-ego dnia następnego miesiąca.

Filary ubezpieczenia emerytalnego

Filary ubezpieczenia emerytalnego to rodzaje ubezpieczeń emerytalnych. Wyróżniamy:

Pierwszy filar to ubezpieczenia emerytalne w ramach ZUS (obowiązkowe).
Drugi filar to ubezpieczenie emerytalne w ramach ZUS i otwartych funduszy emerytalnych (obowiązkowe).
Trzeci filar to dobrowolne (prywatne) ubezpieczenia emerytalne w ramach np. IKE, IGZE.

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne

Na dodatkowe ubezpieczenie emerytalne mogą zdecydować się przede wszystkim osoby, które nie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu z żadnego innego tytułu, czyli np. osoby, które straciły pracę lub wykonują pracę na podstawie umowy o dzieło, studenci i doktoranci (ubezpieczenie emerytalne studentów i osób pracujących na umowę o dzieło).

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalnego polega na samodzielnym opłacaniu składek, które są gromadzone w ZUS. Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, podobnie jak przy ubezpieczeniu obowiązkowym, jest zadeklarowana kwota należnych składek na ubezpieczenie emerytalne. W przypadku ubezpieczenia obowiązkowego jest to comiesięczne uposażenie, które otrzymujemy.

W dobrowolnym ubezpieczeniu sami deklarujemy kwotę, która będzie stanowiła podstawę wymiaru składek. Trzeba jednak pamiętać, że nie może ona być niższa od minimalnego wynagrodzenia. Jeśli decydujemy się na opłacanie dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego w trakcie miesiąca, wówczas podstawa wymiaru zostanie proporcjonalnie zmniejszona. Od tak ustalonej podstawy wymiaru składek musimy obliczyć, a następnie odprowadzić wyżej wspomniane comiesięczne składki w wysokości 19,52 proc. podstawy wymiaru (procent na ubezpieczenie emerytalne).

Pamiętajmy, że objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalnym następuje wyłącznie na wniosek. W tym celu należy udać się do oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwego dla miejsca naszego zamieszkania. Objęcie ubezpieczeniem następuje od dnia, który wskażemy we wniosku. Nie może być to jednak dzień wcześniejszy niż dzień złożenia wniosku, czyli dobrowolne ubezpieczenie emerytalne nie może obejmować dat wcześniejszych.

Chcąc skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego, musimy wypełnić i złożyć formularz ZUS ZUA.

Emerytura za granicą

Osoby, które pracowały również za granicą w państwach członkowskich Unii Europejskiej, emeryturę mogą uzyskać zarówno z Polski, jak i z państwa członkowskiego, w którym były ubezpieczone. Muszą jednak spełniać warunki wymagane do nabycia prawa do emerytury w tym kraju.