Ubezpieczenie rentowe - co to jest i jaka jest wysokość składek?

System ubezpieczeń społecznych obejmuje między innymi ubezpieczenie rentowe. To właśnie z niego otrzymujemy świadczenia w razie niezdolności do pracy.

Co to jest ubezpieczenie rentowe?

Ubezpieczenia rentowe w Polsce to jeden z czterech działów ubezpieczeń społecznych. Gwarantują one świadczenia pieniężne wypłacane uprawnionym osobom w razie wystąpienia zdefiniowanych przez ustawodawcę szczególnych rodzajów zdarzeń ubezpieczeniowych. Ryzyko w ubezpieczeniu rentowym przyporządkowane jest do niezdolności do pracy.

Co obejmuje ubezpieczenie rentowe?

Definicja ubezpieczenia rentowego ZUS mówi, że jeśli opłacana jest za nas składka rentowa, to w przypadku utraty dochodów pieniężnych związanej z wystąpieniem ryzyka inwalidztwa (niezdolność do pracy lub śmierć żywiciela) dostaniemy wypłatę świadczenia rentowego (pieniężnego). Co do zasady, to analogia do tego, na czym polega ubezpieczenie emerytalne.

Po zaistnieniu takiej sytuacji osoby opłacające składki na ubezpieczenie rentowe otrzymują rentę, zastępującą im utracone wynagrodzenie lub dochód. Jeśli ubezpieczony żywiciel umrze, renta wypłaca jest jego rodzinie.  

Świadczenia z ubezpieczenia rentowego obejmują:

  1. rentę z tytułu niezdolności do pracy
  2. rentę szkoleniową,
  3. rentę rodzinną,
  4. zasiłek pogrzebowy,
  5. dodatek pielęgnacyjny,
  6. dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej.

Wypłaty rent z tytułu niezdolności do pracy, dodatki do rent rodzinnych dla sierot zupełnych, wypłaty zasiłków pogrzebowych realizuje Fundusz Rentowy.

Kto podlega pod ubezpieczenie rentowe?

Obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu ubezpieczenia rentowego w Polsce podlegają następujące grupy osób:

  • pracownicy (z wyłączeniem prokuratorów) na umowie o pracę,
  • osoby wykonujące pracę nakładczą,
  • osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanym dalej zleceniobiorcami oraz osobami z nimi współpracującymi (umowa zlecenie a ubezpieczenie rentowe),
  • osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące (ubezpieczenie rentowe – samozatrudnienie),
  • osoby na urlopach wychowawczych albo pobierające zasiłek macierzyński lub zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego,
  • posłowie i senatorowie pobierającymi uposażenie oraz posłami do Parlamentu Europejskiego wybranymi w Rzeczypospolitej Polskiej,
  • osoby pobierające stypendia sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu,
  • pobierającymi stypendia słuchaczami Krajowej Szkoły Administracji Państwowej,
  • osoby wykonujące odpłatną pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
  • osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych oraz absolwenci pobierający stypendium w okresie odbywania szkolenia lub stażu, na które zostali skierowani przez powiatowy urząd pracy.
  • duchowni,
  • osoby pobierające świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia,
  • żołnierze niezawodowi pełniący czynną służbę, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego oraz żołnierzy pełniących okresową służbę wojskową,
  • funkcjonariusze Służby Celnej,
  • osoby pobierające świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbiorowych pracy,
  • osoby pobierające zasiłek stały lub gwarantowany zasiłek okresowy z pomocy społecznej,
  • członkowie rad nadzorczych wynagradzani z tytułu pełnienia tej funkcji,
  • pracujący emeryci (składka rentowa emeryta).

Dobrowolne (dodatkowe, prywatne) ubezpieczenie rentowe na wypadek niezdolności do pracy może objąć:

  • osoby, które z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny spełniającym warunki do zasiłku pielęgnacyjnego, nie podlegają ubezpieczeniu społecznym emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów,
  • małżonkowie pracowników do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy ONZ i innych misjach specjalnych za granicą, w instytucjach, ośrodkach informacji i kultury za granicą,
  • obywatele polscy wykonujący prace za granicą w podmiotach zagranicznych oraz obywatele polscy wykonujący prace w podmiotach zagranicznych na terytorium rzeczpospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadają w Polsce swojej siedziby, ani przedstawicielstwa,
  • studenci oraz uczestnicy dziennych studiów doktoranckich, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu,
  • alumni seminariów duchownych, nowicjusze, postulani i junioryści do ukończenia 25 roku życia,
  • wnioskodawcy odbywający na podstawie nieodpłatnych umów cywilnoprawnych staż adaptacyjny w postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego lub działalności – w rozumieniu przepisów o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Ile wynoszą składki na ubezpieczenie rentowe i kto je płaci?

Składka ubezpieczenia rentowego wynosi 8 proc. podstawy wymiaru składki. Podział składki na ubezpieczenie rentowe nie jest równy – większą część składki ubezpieczenia rentowego za pracownika płaci pracodawca.

Inny procent ubezpieczenia rentowego opłaca pracownik, a inny pracodawca. Ubezpieczenie rentowe płacone przez pracodawcę (tzw. składka rentowa pracodawcy) to 6,5 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie rentowe, a w części płaconej przez pracownika (składka rentowa pracownika) to 1,5 proc. podstawy wymiaru składki. Oznacza to, że wysokość składki (kwota) na ubezpieczenie rentowe pracodawcy jest więc ponad 4-krotnie większa niż składki płaconej przez pracownika.

Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia rentowe w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy. W momencie przekroczenia powyższej kwoty, w kolejnych miesiącach tego roku nie pobiera się składki z tytułu ubezpieczenia rentowego.

To, ile odprowadzamy na ubezpieczenie rentowe, można sprawdzić obliczając składkę rentową po stronie pracodawcy i pracownika z użyciem kalkulatora ubezpieczeń rentowych.

Od czego zależy wysokość świadczeń rentowych?

Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy zależy od następujących czynników:

  • rodzaju orzeczonej niezdolności do pracy (całkowitej lub częściowej)
  • liczby okresów składkowych i nieskładkowych,
  • wysokości kwoty bazowej,
  • podstawy wymiaru renty.

Kwota renty jest sumą składającą się z:

  • 24% kwoty bazowej (tzw. część socjalna świadczenia) plus
  • po 1,3% podstawy wymiaru renty za każdy rok składkowy plus
  • po 0,7% podstawy wymiaru renty za każdy rok nieskładkowy plus
  • po 0,7% podstawy wymiaru renty za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista ukończyłby liczbę lat wymaganą jako wiek emerytalny dla kobiet.

Czy ubezpieczenie rentowe jest obowiązkowe?

Ubezpieczenie rentowe jest obowiązkowe w odniesieniu do ściśle określonych grup osób, natomiast w stosunku do innych jest dobrowolne (indywidualne). Patrz: Kto podlega pod ubezpieczenie rentowe.